Metafore vir die lewe in Japannese digkuns.

Waiters, M.M. 2006. Aki No Kure: herfsskemering. Pretoria: Protea Boekhuis. 80 p. Prys: R100,00. ISBN: 1-86919-052-7.

Daar word gese dat 'n letterkunde se rykdom direk eweredig is aan die aantal vertaalde werke wat dit bevat. Daarom is die bekroonde digter M.M. Waiters se nuutste digbundel so 'n waardevolle toevoeging tot die vertaalde poesieskat van die Afrikaanse letterkunde. Met sy Chinese liedereboek, "Shih-Ching", wat in 2003 verskyn, betree Waiters die terrein van die Oosterse letterkunde. "Aki No Kure" is 'n seleksie van Japannese gedigte vanaf ongeveer die sesde eeu tot op hede. Ofskoon die gedigte nie ware vertalings is nie, maar vanuit Engels omgedig is na Afrikaans, spreek die bundel van fyn aanvoeling en sensitiwiteit vir die Oosterse kultuur en metaforiek en bly die kenmerkende digvorme van die Haikoe, Tanka en Renga meestal behoue in die Afrikaanse verwerking. Alhoewel daar om verstaanbare redes 'n baie beperkte seleksie gemaak moes word, bied die bundel 'n kleurvolle voelvlug oor 'n baie lang en ryk digtradisie.

Wat struktuur betref, word die gedigte wel volgens ontstaanstyd gerangskik, maar die bundel sou beslis kon baat by 'n duideliker afbakening, byvoorbeeld volgens tydperke, soos in die inleiding uiteengesit, ai is dit dan bloot weens beter orientasie binne die bundel. Ter wille van die Afrikaanse leser wat vir biografiese inligting oor die Japannese digters telkens na agter moet blaai, sou dit dalk minder omslagtig gewees her as di6 inligting by die betrokke gedigte self verskyn het. Die balans van die bundel word myns insiens effens windskeef getrek in die rigting van die moderne, aangesien slegs ongeveer een derde van die gedigte wat opgeneem is, uit die 1 400 jaar sedert die sesde eeu stam en tweederdes uit die twintigste eeu. Ek vind dit veral jammer, omdat die bekoring van die Japannese digkuns juis in die vreemdheid van die ou digvorme en beeldmateriaal gelee is--die moderne gedigte verskil nie veel van die Westerse tradisie nie.

Soos die subtitel, "Herfsskemering", aandui, speel die natuur en natuurlike siklusse, veral as metafoor vir die menslike lewe, 'n belangrike rol in die bundel as geheel. Liefde as bron van inspirasie vir meditasie oor die skoonheid van die lewe, as metafoor van die sublieme en bloot as genot van die oomblik is 'n tema wat dikwels met natuursimbole vervleg word. Dat die liefde, ongeag tyd en plek, nooit verander nie, spreek uit die gedig van Biskop Henjoo uit die negende eeu: Slegs uff geneentheid vir jou naam / het ek jou probeer pluk, / o meisie, o blom! / Moet vir niemand vertel / dat dit my val was nie (p.18). Blomme, veral lentebloeisels, as uiterlike beeld van innerlike skoonheid, is waarskynlik die gewildste metafoor in die bundel, veral in die ouer gedigte waarin die eenheid van mens en natuur dikwels deur metafore van seisoenale wisseling voorgestel word en wat gedurige spirituele en konkrete vernuwingsprosesse simboliseer.

Japannese kuns is sedert die sesde eeu sterk deur Boedhisme beinvloed, 'n invloed wat duidelik gesien kan word in die belangrike rol wat die "klein" alledaagse gebeurlikhede in die poesie speel, die klem op die vlugtigheid van die lewe en die simbiotiese saambestaan van die heilige en die profane: Zen-priester / na meditasie / soek vlooie (p. 32) is 'n klassieke voorbeeld.

Dit is veral deur die groot aantal haikoes wat in die bundel opgeneem is, dat Waiters as digter-vertaler respek afdwing. Die fyn satire wat van die gedigte klein juweeltjies maak, is, ten spyte van die kulturele vreemdheid, universeel. My gunsteling is: Meisies wat rys plant: / net hulle lied / sonder modder (p. 27). Oor die algemeen is fyn humor--die lag met 'n traan--een van die sterkste pluspunte van die bundel. Soos in die tydlose haikoes van Karai Senryuu uit die agttiende eeu: "Sy mag net een oog he, / maar dis 'n mooi een, "/se die koppelaar en: Sy magnum opus--/ terwyl sy vrou / naaldwerk inneem (p. 34-35).

Die moderne gedigte uit die laaste deel van die bundel vertoon oor die algemeen sterk ooreenkoms met Westerse poesie, sowel wat beeldgebruik as vorm betref. Die liefde, nou veral met erotiese ondertone, bly 'n belangrike tema, maar ook die keerkant van die munt, wanneer die besef kom: Ons het tussen dieselfde lakens geslaap, tog / weet ek nie wie jy is nie (p. 57).

Die essensie van hierdie unieke digbundel kan opgesom word in die woorde van Ki no Tsurayuki in sy voorwoord tot die Kokinshuu, 'n versamelbundel uit die jaar 905:

   Die poesie van Japan neem die menslike hart as saad en gedy
   in die ontelbare blare van die woord. Omdat mense so baie
   uiteenlopende belangstellings het, is dit deur poesie dat hulle
   uiting gee aan die meditasies van die hart in die beelde en die
   geluide wat hulle sien en hoor. Om die sangvoel tussen die
   bloeisels te hoor kweel en die padda in sy poel ... is daar 'n
   enkele lewende wese wat nie sing nie?

Resensent: Marlies Taljard

Skool vir Tale,

Potchefstroomkampus, Noordwes-Universiteit