Printer Friendly

Dilyn hanes y genedl anweledig; WELSHCOLUMN.

* ETH rhyfedd ydi darllen llyfr am Harri Tudur, brenin Lloegr, heb unrhyw sn am Gymru yn rhestr y mynegai yn y cefn. Ond mae'n berffaith wir am gyfrol hanes sydd wedi cael ei chanmol i'r cymylau gan feirniaid dros y ffin.

Dylan Iorwerth Ychydig yn l wedyn, roedd yna lyfr - ac opera dw i'n amau dim - yn galw'r dewin John Dee yn Sais heb sn am y ffaith mai yn Sir Faesyfed yr oedd ei wreiddiau a'i fod yn falch o'i dras Cymreig. Does dim angen dewin i ddeall mai Sin Ddu fyddai'i enw go iawn.

Mae'r ddau beth yn fy atgoffa fi o'r gyfrol honno am hanes "Prydain" a oedd yn sn yn y cefn am ryfeloedd "yn erbyn y Cymry". I'r hanesydd hwnnw, hanes Lloegr oedd hanes Prydain ac, yn unol 'u henw Saesneg, pobol o'r tu allan oedd y Welsh.

Rwan, tydw i ddim yn arbenigwr ar hanes Harri VII ond tydw i ddim yn meddwl mai cyd-ddigwyddiad oedd hi mai yn Llydaw yr oedd o wedi bod yn llechu cyn dod draw i hawlio coron Lloegr. Go brin mai damwain chwaith oedd iddo ddadorchuddio'r Ddraig Goch ar faes ei fuddugoliaeth ym Mosworth.

Yn y gyfrol newydd gan yr hanesydd Thomas Penn mae sawl cyfeiriad at y Ddraig Goch, er enghraifft yn nathliadau priodas Catherine o Aragon a'i fab, Arthur. Wrth gwrs, fel y gwyddon ni i gyd, enw Saesneg ydi Arthur.

Doedd gan bobol y cyfnod fawr o amheuaeth am dras Harri - roedd un o'r llysgenhadon rhyngwladol wedi ei alw yn Gymro pan ddaeth i'r Orsedd gynta' ac mae'n debyg bod llif o Gymry wedi ei ddilyn i Lundain yn ystod y degawdau nesa'.

Ymhlith y rheiny yr oedd tad John Dee - roedd presenoldeb y "Sais" enwog yma yn Llundain yn brawf o'i Gymreictod ef a'r teulu brenhinol ar y pryd. Ac, wrth gwrs, ei wybodaeth o am chwedl Gymreig Madog oedd un o'r pethau a arweiniodd at hawlio America ar ran y Frenhines, wyres Harri VII.

Mi fyddai'n ddiddorol gwybod sut yr oedd eu Cymreictod yn effeithio ar ffordd Harri a Sin o feddwl. A oedd proffwydoliaethau'r beirdd wedi codi gobeithion y darpar frenin, a oedd yr un diwylliant wedi dylanwadu ar ddychymyg Sion Ddu, y dyn ar y ffin rhwng gwyddoniaeth a hud a lledrith? Chaiff cwestiynau felly ddim o'u hateb yn aml gan haneswyr o du arall Clawdd Offa. Tydi llawer ohonyn nhw ddim yn cydnabod cymhlethdod yr hyn a greodd yr hyn y maen nhw'n hoffi'i galw'n Brydain.

Mae haneswyr yn dylanwadu ar ein ffordd o feddwl. Roedd Harri VII yn gwybod hynny'n dda ei hun ac yn llunio'i hanes personol i ffitio'i fwriadau gwleidyddol. Y peryg ydi mai'r hanes unllygeidiog yma sy'n dylanwadu ar ffordd o feddwl arweinwyr Lloegr heddiw.

Un feirniadaeth sy'n cael ei gwneud ar rai fel David Cameron - a Tony Blair o'i flaen o - ydi nad oes ganddo fo ddealltwriaeth o'r gorffennol ac felly nad ydi o'n gallu dysgu gwersi'r gorffennol.

Heb nabod Dave yn bersonol, wn i ddim, ond mae hanes yn gallu dylanwadu ar ffordd cenedl o edrych arni ei hun ac ar genhedloedd eraill.

Mae yna ddeiseb ar wefan y Cynulliad ar hyn o bryd yn galw am wneud hanes Cymru'n orfodol i bob plentyn ysgol yma. Y rhyfeddod ydi fod rhaid gwneud y fath alwad o gwbl, ond mi allai disgybl fynd trwy ei haddysg heb wybod fawr ddim am orffennol ei chenedl ei hun.

Nid pwynt gwleidyddol ydi hwn, ond un hollol anwleidyddol. Y peth mwya' naturiol i bawb ydi dysgu am eu cefndir eu hunain. Yr ail gam ydi dysgu beth ydi'r hanes hwnnw, yn ddrwg a da, yn hardd a hyll a chymysglyd.

Mae angen deiseb arall. Un i'r Senedd yn Lloegr/Prydain. Yn gofyn am wneud yn siwr fod pob disgybl yno hefyd yn cael dysgu am hanes Cymru. * Dylan Iorwerth yw Golygydd Gyfarwyddwr Golwg a Golwg 360 CLICK ON Gellir darllen y colofnau Cymraeg ar ein gwefan walesonline.co.uk/cymraeg
COPYRIGHT 2012 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2012 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

 Reader Opinion

Title:

Comment:



 

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Features
Publication:Western Mail (Cardiff, Wales)
Date:Jun 27, 2012
Words:662
Previous Article:Nadal is through in three sets, but Hewitt makes early exit.
Next Article:Swansea have the structure to suit new boss Laudrup.

Terms of use | Copyright © 2015 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters