Crefft sydd angen dawn dweud... a chlust bardd; Oes 'na'r fath beth a hiwmor Cymreig, neu hyd yn fwy lleol na hynny? Bu Tudur Huws Jones holi arbenigwr ar y pwnc - y digrifwr Idris Charles.

Byline: Idris Charles 

A C yntau'n enwog am dynnu coes, byddai'n hawdd iawn credu mai pryfocio y mae Idris Charles pan mae'n dweud nad yw'n hoffi llyfrau jocs.

Mae rhywun yn amau hynny'n fwy o ddeall mai yn rhagair ei lyfr newydd y mae'n dweud hynny, ac ydach, rydach chi'n iawn, llyfr jocs ydi hwnnw!

Mae clywed digrifwr yn cyfaddef nad yw'n hoffi llyfrau jocs (a hynny mewn llyfr jocs) bron fel clywed gweinidog yr efengyl yn dweud nad yw'n hoffi llyfrau emynau.

Felly sut mae Idris, sy'n fab i un o'r digrifwyr gorau welodd Cymru erioed, - yr enwog Charles Williams wrth gwrs - yn egluro'r gosodiad?

"Wel, mae'n well gen i glywed joc yn hytrach na'i darllen. Dyna pam ei bod hi'n hanfodol bwysig fod joc yn cael ei disgrifio'n dda mewn print ac yn cael ei dweud yn dda ar lafar," meddai.

A cheisio rhoi darlun byw o'r gwahanol gymeriadau y mae o yn ei gyfrol - Hiwmor Idris a Charles - rhan o gyfres Ti'n Jocan, o wasg Y Lolfa.

Ond oes 'na ffasiwn beth a hiwmor Cymreig, neu hyd yn oed hiwmor fwy lleol na hynny, holais.

"Dwi ddim siwr a oes 'na'r fath beth a hiwmor Cymreig, ond mae'n bwysig os wyt ti'n sgwennu neu o flaen cynulleidfa dy fod yn uniaethu efo'r gynulleidfa honno. Hynny yw, bod y gynulleidfa'n gwybod ambe wyt ti'n son - pwy ydi'r cymeriadau sydd yn dy joc di - dyna sy'n bwysig a dyna sy'n cael pobl i chwerthin.

"Er enghraifft, dwi'n cofio gwneud noson yn Llangefni rhyw dro, ac roedd petha braidd yn fflat i ddechrau. Felly be wnes i wedyn oedd rhoi enwau cymeriadau lleol i'r bobl yn y jocs, ac wrth wneud hynny roedd y gynulleidfa'n eu hadnabod yn syth, ac fel pe baen nhw'n clywed y bobl yma'n siarad.

"Ond yn yr un modd, mae lot o'r straeon yn y llyfr yn rhai dwi wedi eu clywed gan fy nhad, ac ydyn nhw'n wir neu oes na liw fy nhad arnyn nhw, dwi ddim yn gwybod?"

Yn ol Idris mae adnabod ei gynulleidfa a gwneud ymchwil ymlaen llaw yn hollbwysig i unrhyw ddigrifwr.

"Fy arwr mawr, Bob Monkhouse, ddwedodd unwaith, 'know your audience', a hefyd os nad ydy'r gynulleidfa'n chwerthin, ar y digrifwr mae'r bai.

"Roedd ganddo fo bedair act wahanol i siwtio gwahanol sefyllfaoedd neu gynulleidfaoedd. Ac roedd o'n gwybod ar ol dweud dwy joc sut fath o gynulleidfa oedd hi. Dwi ddim yn mynd i'r graddau yna ond os ydwi'n mynd i rywle fel Blaenau Ffestiniog yna'n sicr mi fydd rhaid cael jocs amchwarelwyr er enghraifft.

"Rydach chi'n gweithio rownd y peth ac addasu jocs ar gyfer lle a'r lle.

"Mae rhai digrifwyr yn deud "O mi es i lawr yn wael yn lle a'r lle, ond yn well yn lle arall.' Ond dydy hi'n da i ddim dweud jocs am ffarmwrs yn Gaerdydd, er enghraifft, dydi o ddim yn mynd i weithio. Mae angen gwneud ymchwil i ffeindio be sy'n poeni pobl Caerdydd - be 'di'r problemau, be 'di'r pynciau llosg ac yn y blaen. Wedyn mae modd addasu'r deunydd ar gyfer y sefyllfa.

Dyna'r ffordd dwi wedi gweithio a dyna'r ffordd dwi'n meddwl y dylai pob digrifwr weithio."

Yn ogystal a bod yn rhan o dim cynhyrchu'r rhaglen Wedi 7, mae Idris yn dal i sgwennu ar gyfer digrifwyr eraill yn cynnwys comediwyr Saesneg fel Cannon and Ball, a Joe Pasquale.

Ond fedr rhywun ddysgu deud jocs? "Mi wnes i gyd-gynhyrchu tair cyfres o Y Jocars, a'r hyn oeddwn i'n sylwi yn y gwrandawiadau oedd fod nifer yn gallu dweud jocs oeddan nhw'n wybod, ond roeddan nhw'n methu pan oedd gofyn iddyn nhw ddweud jocs oedd wedi cael eu sgwennu ar gyfer y gyfres.

"Mae'n rhaid cael y ddawn i weld y peth. Mae digrifwr da fel bardd. Mae bardd yn clywed swn y geiriau, mae'n clywed y farddoniaeth ac mae'n ru'n fath efo jocs!

"Mae 'na eiriau allweddol ymmhob joc, ac mae'r rhain yn eithriadol o bwysig. Os ydach chi'n son amJohn Roberts sy'n gloff er enghraifft, mae'n rhaid gwneud yn siwr fod y gynulleidfa'n deall ei fod o'n gloff ac actio'r peth er mwyn iddo fo weithio.

"Mae gen i gwpwl o jocs am hen ferch heb gael gwr. Mae'n bwysig ail ddweud y gair allweddol - 'ac mi oedd yr hen ferch ma...', neu roi ansoddair i mewn - 'Mrs Jones - hen globan flin'. Mae'r gynulleidfa'n gweld y cymeriad wedyn.

"Hefyd mae'n rhaid cael dawn i lefaru'r geiria ac i bwysleisio'r geiriau allweddol."

Mae'n amlwg yn gwybod ambe' mae o'n son, achos yn ogystal a dal i sgwennu i ddigrifwyr fel Jimmy Cricket, roedd yn un o'r tim ysgrifennu ar gyfres Shane Richie, ddiwedd yr 80au - You've got to be joking. "Tasa chi'n gofyn i mi sgwennu pedair joc, mi faswn i'n ei chael hi'n anodd.

"Ond pan 'dach chi'n nabod y cymeriadau rydach chi'n sgwennu ar eu cyfer nhw, mae'n llawer haws. Fel Cannon and Ball. Rydach chi'n gallu eu 'clywed' nhw yn eich meddwl, yn dweud y joc. Yn yr un modd mi faswn i'n dychmygu ei bod hi'n haws ysgrifennu ar gyfer un fel Tommy Cooper.

"Mi faswn i'n cael trafferth sgwennu pedair joc, ond petai rhywun yn dweud dwi'n mynd i briodas ac mae'r boi yn ddreifar lori a'i ddarpar-wraig o'n ysgrifenyddes efo hwn a hwn, wel mi faswn i'n gallu sgwennu pedair joc i chi wedyn yn llawer haws."

Mae'n gwestiwn y mae pawb yn ei ofyn iddo, ac mae hynny'n debyg o barhau tra bydd yr anfarwol Charles Williams yn dal yn fyw yn y cof, ond faint o ddylanwad oedd ei dad ar Idris?

"Enfawr," ydi'r ateb pendant.

"Ond wedi deud hynny roedd rhaid i mi dorri fy nghwys fy hun hefyd. Roedd fy nhad yn ddigrifwr yn y 40au. Roeddwn i'n ddigrifwr yn y 70au a'r 80au, ac erbyn hynny roedd yr arddull a'r stwff wedi newid.

"Ond mi oedd o wedi rhoi rhywbeth i mi mae'n rhaid - mi ddysgais sut i drin cynulleidfa, ac roedd o'n gefnogol iawn. Mi fydda fo'n dweud 'Tria hi fel hyn yli'. 'O pam felly?' 'O, oherwydd peth a'r peth yli...'"

Wedi eu gwau ymhlith jocs Idris yn y gyfrol, mae rhai o straeon Charles, ac mae'n amlwg fod synnwyr digrifwch miniog yn rhedeg yn y teulu.

Na, dydi o ddim yn ffan mawr o lyfrau jocs, ond mae ganddo air o gyngor i ddarllenwyr serch hynny.

"Pethau i'w hadrodd nid eu darllen ydi jocs, ac mi fedr pobl fynd trwy lyfr jocs a chwerthin dim. Ond tasa nhw'n mynd drwy'r llyfr yn gwrando ar ddigrifwr yn eu dweud nhw, mae'n fater gwahanol wedyn - yn y deud mae o. A fy nghyngor i ydi iddyn nhw drio 'gwrando' ar Charles, neu finnau yn eu dweud nhw. Maen nhw'n gweithio'n llawer gwell wedyn."

IDRIS:

Boi 'ma'n galw i mewn i swyddfa cyfreithiwr a gofyn faint fasa fo'n godi amateb tri cwestiwn.

"O," medda'r cyfreithiwr. "Pumcan punt."

"Bobol mawr," medda'r boi, "'di hynna ddim yn ddrud 'dwch?"

"Yndi," medda'r cyfreithiwr, "a be ydi'ch trydydd cwestiwn chi?"

CHARLES

Gweinidog yn deud wrth Tomos Robaits, "Pam na rowch chi'r gora i'r ddiod feddwol, y smocio, a'r rhegi?"

"Mae'n rhy hwyr mae arna i ofn," medda Tomos.

"Na na, dim o gwbwl, dydy hi byth yn rhy hwyr," medda'r gweinidog.

"O," medda Tomos. "Does 'na ddim brys felly, nagoes?"

CAPTION(S):

Idris Charles sy'n datgelu rhai o gyfrinachau'r digrifwr yn Hiwmor Idris a Charles; Y Lolfa; pounds 4.95. Llun bach: Charles Williams yn cymryd rhan yn y gyfres Hufen a moch bach