Cerdded: Yr arf gorau yn erbyn gwallgofrwydd dynol ryw.

Byline: rhys MWYN

'Yr wyf o'r farn y bydd rhaid i ni ddychwelyd at gerdded yn amlach os ydym i adennill peth o'r tawelwch meddwl y mae arnom gymaint ei angen heddiw' T I Ellis, Crwydro Maldwyn

DYFYNIAD perthnasol ar gyfer heddiw, er iddo gael ei ysgrifennu ym 1957. Beth am i ni anwybyddu hynny a derbyn "heddiw" fel 2009.

Yn rhyfedd iawn wrth i mi gerdded dros y bwlch rhwng Rhyd Ddu a Nant Gwynant yn ddiweddar daeth y dyfyniad i flaen fy meddwl. Am gyfnod byr, dyma fi, i ffwrdd o swn a gwallgofrwydd y byd, ac ydi mae'n wir - mae cerdded yn gwneud i rhywun deimlo'n well, yn dda ac yn hapus.

Wedi dal un o fysus bach y wlad o'n i, gan adael Caernarfon ben bore a neidio ar fws Beddgelert. Dim syniad go iawn lle ro'n i am fynd ac yn hollol hapus i neidio ar y bws cyntaf i lle bynnag fo hynny.

Roedd y bws bach yn ei gwibio hi, drwy Gaeathro a'r Waunfawr a chyn bo hir dyma gyrraedd Rhyd Ddu.

Am ryw reswm mae'r tri caffi gora yng Nghymru ar droed yr Wyddfa; Ty Mawr, Rhyd Ddu, am ei omelette, Ceuant Isaf, Llanberis, am ei fara brith a caffi Capel Bethania, Nant Gwynant, am eu brecwast "feji".

Dim angen omelette ar ddechrau dydd fel hyn, a derbyn fod wy ar dost a phaned yn hen ddigon i'm rhoi ar ben ffordd. Ond mae'n od, achos dwi 'rioed 'di bod i Ty Mawr CYN mynd allan i gerdded o'r blaen, fel arfer dyna'r wobr AR OL taith galed!

Ta waeth, allan a fi at lwybr Rhyd Ddu am yr Wyddfa a chamu i gyfeiriad Bwlch Main.

Mae'r hwyliau yn dda er fod y bore'n dywyll a'r awyr yn ddwl. Rwyf am gael dipyn o heddwch yn sicr, ond rwyf yn methu peidio a meddwl am drueiniaid Gaza.

Mae geiriau Dafydd Iwan yn atseinio yn fy mhen hefyd: "beth yw'r ots os 'di'r bomiau yn lladd y plant bach" o'r gan Tywysog Tangnefedd. Ie wir, a dyma fy atgoffa o wallgofrwydd dyn.

Mae synnwyr cyffredin a phob moesoldeb yn dweud nad oes gyfiawnhad dros ladd plant bach ond mae wynebau llwm, croen-galed Israel a Hamas yn rhoi'r bai ar ei gilydd ac yn osgoi derbyn cyfrifoldeb.

Dwi ddim am eiliad am gyfiawnhau ffwndamentaliaeth Islam ond ai fi yw'r unig un sydd yn cael ei atgoffa o styfnigrwydd ac atgasedd yr Unoliaethwyr yng Ngogledd Iwerddon wrth wrando ar siaradwyr Llywodraeth a Byddin Israel ar y Newyddion?

Dwi dal yn mwynhau'r daith gerdded, gyda llaw, wrth i mi drio meddwl, "be 'di'r peth mwyaf gwallgof mae dyn yn gallu ei wneud?".

Oce, mae 'na restr faith, ond troi at y "Cuban Missile Crisis" wnes i, finnau ar y pryd yn fabi bach iawn, a meddwl am beth all fod wedi digwydd.

Beth petawn i rioed wedi gweld fy mhenblwydd cyntaf oherwydd gwallgofrwydd y Ras Arfau a'r Rhyfel Oer.

Wrth gwrs fyddwn i ddim wedi bod fymryn callach na fyddwn, ond syniad y peth oedd yn fy nghynddeiriogi; fod y "diawled" yn fodlon gwneud y penderfyniad yna drosof i a gweddill trigolion y byd.

Ella mai dyna pam dwi'n anarchydd hyd at heddiw, ella mai dyna'r effaith seicolegol arnom ni blant 1962.

Ahhhh..... mae'n braf yma heddiw, wrth gyrraedd yr hen chwareli cyn edrych lawr tuag at Lwybr Watkin, mae'r cerdded yn cael effaith, dim ond cysgod yr Aran a'r Wyddfa uwch fy mhen (nid cwmwl atomig).

Rhyfedd o beth meddwl am wallgofrwydd Rhyfel Niwclear mewn lle mor brydferth ond mae fy ysbryd yn dda, dwi'n chwerthin i mi fy hun gan gadarnhau fod pob gwleidydd yn "far-stiward" fel petae.

Does dim dwy waith yn fy meddwl fod y newid mwyaf wedi digwydd ar ol i ni fabwysiadu'r hogia. Bellach nhw 'di'r pethau pwysicaf ac yn reddfol rwyf eisiau eu hamddiffyn ac edrych ar eu hol.

Fedra i ddim am eiliad ddychmygu pa mor erchyll fyddai bod yn riant yn Gaza ar yr eiliad hon mwy na fedraf ddychmygu bod yn riant ym 1962.

Mae T I Ellis yn iawn, mae cerdded wedi fy ngalluogi i chwerthin ar ben gwallgofrwydd dyn ac yn aml iawn dyna'r arf gorau yn ei erbyn!