Byw gyda salwch meddwl.

DAVID Edwards o'r grwep Datblygu oedd un o artistiaid mwyaf arloesol y Nawdegau. Roedd ei ganeuon yn farddonol a'i gerddoriaeth hudolus yn swyno cynulleidfaoedd yng Nghymru a thu hwnt. Yn ymuno ag ef ar ambell drac oedd ei gyfaill annwyl, yr actores a'r gantores Rhian Ree Davies. Wrth edrych ar hen fideo ohonyn nhw'n canu Santa a Barbara heb ofid yn y byd, mae'n anodd credu fod y ddau ohonyn nhw bellach yn byw bywyd o ddydd i ddydd yn brwydro i gynnal cyflwr meddyliol iach.

Yn rhaglen O Flaen dy Lygaid: Gorawen ar S4C nos Fawrth, mae David a Ree yn siarad yn agored am eu salwch, am eu cyfnodau mewn ysbytai meddwl ac am eu gobeithion am y dyfodol.

Mae David wedi dioddef o sgitsoffrenia, cyflwr bi-polar a gorffwylldra paranoia. Er ei fod wedi treulio'r 15 mlynedd diwethaf yn brwydro'r salwch, mae'n cyfaddef nad oedd hyn yn syndod iddo.

"Fi wastad wedi credu fod rhywbeth yn wrong arna i," meddai.

Roedd e'n falch serch hynny o'r cymorth meddygol a ddaeth yn sgl y diagnosis a'i gyfnod yn ysbyty Caerfyrddin.

Er ei fod yn dal i gymryd meddyginiaeth, mae David yn sylweddoli ei fod yn parhau i yfed yn ormodol ac fod angen iddo newid ei ymddygiad os yw ei gyflwr am wella. Ei gartref yw ei hafan glyd lle mae'n byw gyda'i dad oedrannus ac wrth drafod ei ddyfodol dywed: "Dwi jest eisiau byw - byw o ddydd i ddydd yn rhwydd."

Ei mab Elis sy'n rhoi ffocws i fywyd Ree. Mae'n byw yng Nghaerdydd ac wedi actio am gyfnod yn Pobol y Cwm, ac wedi cyfansoddi a pherfformio. Mae ganddi deimladau cymysg am ei chyflwr, ac er ei bod yn mwynhau'r uchafbwyntiau creadigol mae'n sylweddoli fod pris i'w dalu pan mae yng nghyfnod o iselder y salwch.

"Mae e fel cylch. Dwi'n mynd lawr ac wedyn dwi'n mynd fyny a lawr - dwi byth yn llyfn. A dyna beth dwi'n chwilio amdano - llonyddwch."

O Flaen Dy Lygaid: Gorawen S4C, nos Fawrth, 9pm. English and Welsh subtitles available

CAPTION(S):

David Edwards a Ree Davies