Byw gyda chlefyd y llwch.

M ae Cymru yn cael ei hadnabod ar hyd a lled y byd fel un o gynhyrchwyr glo a llechi mwyaf llewyrchus y ganrif ddiwethaf, ac mae bellach yn rhan o'n hanes a'n diwylliant ni. Ond yn ei sgil fe ddaeth afiechyd creulon, sydd dros y blynyddoedd wedi lladd a niweidio miloedd o'r gweithwyr.

Bydd y rhaglen ddogfen Clefyd y Llwch, nos Fawrth yn edrych ar yr effaith y mae'r afiechyd hwn wedi ei gael.

Mae clefyd y llwch yn afiechyd amlwg yng nghymoedd glofaol y de a phentrefi llechi'r gogledd ers dros ganrif, ond dim ond nawr y mae cyn-weithwyr sydd dal i ddioddef heddiw yn dechrau ennill eu brwydr am iawndal.

Yn glefyd creulon ar yr ysgyfaint nad oes modd gwella ohono, mae pneumoconiosis yn afiechyd sy'n datblygu wedi cyswllt parhaol a llwch glo neu lechi sy'n cyfyngu'r ysgyfaint gan achosi peswch a thrafferthion anadlu.

Bydd y rhaglen hon yn sgwrsio gydag arbenigwyr meddygol a haneswyr fydd yn rhoi'r clefyd yn ei gyd-destunmeddygol.

Yn ogystal bydd y rhaglen yn defnyddio deunydd archif ac ail greu dramatig er mwyn egluro creulondeb yr afiechyd a'r hyn y mae'n ei olygu'n ddyddiol i'r ychydig ddioddefwyr sydd wedi goroesi'r frwydr yn ei erbyn.

Gyda chynifer o ddioddefwyr yn byw yng Nghymru mae'r wlad bellach ar flaen y gad mewn ymchwil i'r afiechyd ac o gymorthmawr i'r datblygiadau dros y ddegawd ddiwethaf sydd wedi cynnig llwyddiant i nifer o gleifion mewn achosion iawndal.

Gyda datblygiadau mewn technoleg yn y pyllau modernmae diogelwch y gweithwyr bellach yn flaenoriaeth, ac felly yn y rhaglen hon cawn gyflwyno i hanes un agwedd o fywyd y glowyr a'r chwarelwyr y mae'n fendith ei gweld yn diflannu o'r tir.

CLEFYD Y LLWCH nos Fawrth, 9pm, S4C, Isdeitlau Cymraeg a Saesneg ar gael, English and Welsh subtitles available

CAPTION(S):

Y cyn lowr Jac Davies