Bertchen Kohrs dapper stryder vir die omgewing.

Bertchen Kohrs vertroetel haar tuin met sorg, die klein stukkie aarde wat sy haar eie kan noem. Sy gebruik geen chemikaliese bemesting of plaagdoder nie, sy maak haar eie kompos en hersirkuleer glas, afval papier en blikkies. Maar haar belangstelling en gemoeidheid tot die natuur en omgewing is nie net tot die binnekant van haar tuin se mure beperk nie. As voorsitter van Earthlife Namibia het sy reeds die Regering en die industrie kaalvuis aangevat oor kontroversiele projekte soos die beplande Epupa hidro-elektriese skema in die Kunenerivier, die Ramatex klerefabriek in Katutura en die ontwikkeling van die nuwe uraniummyn in die Namib-Naukluft Park.

[ILLUSTRATION OMITTED]

Sy het die afgelope jare voet by stuk gehou oor haar vereistes vir die uitvoering van 'n behoorlike omgewinsimpakstudie en die bekendmaking van die studies. Dit het selfs meegebring dat sy haar vasgeloop het teen aanvalle teen haar persoonlike integriteit wat deur die voormalige Minister van Handel en Nywerheid, Hidipo Hamutenya, geloods is. Haar eise en uitlatings het ook meegebring dat staatsamptenare wat teen die Epupa-skema betoog het, deur die voormalige staatshoof Sam Nujoma met afdankings gedreig is. "Earthlife het op daardie stadium 'n paar lede verloor, wat ek ten volle kan verstaan," se Bertchen. "Ek self was toe 'n staatsdienswerker, maar ek het nie kinders gehad nie. Ek was net vir myself verantwoordelik en ek het nie soveel gehad om te verloor soos die ander mense nie."

Waar het hierdie saggeaarde en vriendelike vrou, wat in 1973 van Duitsland na Namibie gekom het om vir die Regering se veeartsenydienste te kom werk, haar oortuigings en moed vandaan gekry? "Ek het in 'n klein nedersetting in die noorde van Duitsland grootgeword. My ma het met ons vyf kinders as vlugteling van Pole na Duitsland gevlug terwyl my pa in die Tweede Wereldoorlog geveg het. 'n Lewe in die nedersetting het meegebring dat ons in baie nou kontak met die natuur was, so my besorgdheid vir die omgewing het op 'n baie jong ouderdom reeds begin. Ons het 'n groentetuin gehad en daar het ek reeds van my ouers geleer hoe om op 'n omgewingsvriendelike manier tuin te maak deur van natuurlike kunsmis gebruik te maak en om die noodsaaklikheid van voels en die mikro-organismes in die grond te verstaan. Ek is oortuig dat as mens in so 'n omgewing grootword, jy die regte waardes ontwikkel wat help om jou leefstyl te vorm. Dit is die waardes wat ons vir ons kinders moet leer."

Vakansietye tydens haar sekondere skooljare het sy op 'n klein eiland in die Noordsee deurgebring waar haar pa 'n onderwyser in landbou was. "Ek dink die vakansies op die eiland het ook bygedra tot die vorming van my lewe," vertel Bertchen.

"Dit was so klein bietjie soos Namibie, jy moet leer om planne te maak, want alles is nie beskikbaar nie en jy moet leer om te improviseer."

In Braunschweig het sy voedsel-wetenskap studeer en daarna haar loopbaan afgeskop in 'n laboratorium van 'n farmaseutiese maatskappy. Kort hierna het sy betrokke geraak by wetenskaplike navorsing aan die Veeartseny Universiteit in Hannover waarna sy by kankernavorsing in Amsterdam betrokke geraak het.

"Dis hier waar ek dieper insig gekry het en verby my persoonlike lewe en werk begin kyk het en by politieke aangeleenthede betrokke geword het. Ek het 'n boek van die Club of Romen gelees oor die beperkings van groei en die uitwerking van moderne nywerheidsontwikkeling op die wereld se omgewing. Hoewel baie mense op daardie stadium oor die idees in die boek gelag het, het dit 'n groot indruk op my gemaak. 'n Tweede publikasie sowat twintig jaar later het wel bewys dat die verswakking van die omgewing inderwaarheid erger was as wat voorspel is.

"Deur Amnesty International het ek baie geleer oor die situasie in Derde Wereld lande en het ek by 'n groep aangesluit wat inligting aan die publiek beskikbaar gestel het, wat dinge soos klere bymekaar gemaak het en aan gemeenskappe gestuur het wat in armoede geleef het en wat die verkope van produkte van Derde Wereld lande in Europa ondersteun het."

Die ondervinding het Bertchen se belangstelling geprikkel om in 'n Afrika land te werk en sy het in 1973 na Namibie (toe Suidwes Afrika) gekom. "Ek was van die eerste oomblik al dol oor hierdie land--ek het op 'n bedompige en bewolkte dag in November hier aangekom terwyl die eerste reenwolke begin saamtrek het. Al was dit nie die perfekte blou lug wat ek verwag het nie, het ek die oomblik toe ek hier afklim geweet dit was my land die. Dit was so 'n oorweldigende wete en het my tot vandag toe nog nie verlaat nie.

"Ek het 'n aanbod van die Suidwes Afrika Veeartsenydienste gekry. Dit was nie werklik my belangstelling nie, maar ek was reg vir 'n nuwe uitdaging. Terselfdertyd was ek redelik bang oor alles wat ek van Apartheid gehoor het. Dit was vir my moeilik om te sien hoe blanke mense wat hier gebore is en vir baie generasies hier geleef het, dit van selfsprekend aanvaar dat swart mense diensknegte moet wees. Ek het situasies in die laboratorium gesien wat vir my onmenslik was en wat ek uitgedaag het. Maar daar was ook baie positiewe ondervindings gewees. Ek het ook mense ontmoet wat hul gewig agter die stryd teen apartheid gegooi het en onafhanklikheid ondersteun het."

In 1976 het Bertchen saam met haar verloofde Noorde toe getrek waar sy by die Departement van Waterwese op Oshakati gewerk het. Daar was sy die ooggetuie van sommige van die wreedaardighede van die Suid-Afrikaanse weermag teenoor mense wat nie die aandklokreel nagekom het nie. "Ek het geleer om die sogenaamde 'terroriste' te ken en as vryheidsvegters te begin respekteer. Dit kan moontlik ook die rede wees waarom ek en my lewensmaatn jaar later 24 uur kennis gegee is om Owamboland te verlaat. Dit was hartseer om die mooi plek met sy woude, groot troppe beeste, vriendelike mense en skoon omgewing te verlaat. Toe was daar nog geen sprake van die verswakking in die omgewing soos ons dit vandag teekom nie."

Die paartjie is getroud en het na Suid-Afrika getrek, maar is 'n paar jaar later weer geskei. Die intensiteit van die teen-apartheidstryd in Suid-Afrika het meegebring dat Bertchen na Duitsland teruggekeer het. "Maar ek was nie gelukkig daar nie. Ek het nooit meer as my klere uitgepak nie en in 1988 het ek teruggekom Namibie toe en my werk by die Veeartsenydienste teruggekry. Ek sal nooit die opgewondenheid en die vreugde vergeet wat ons met onafhanklikwording in 1990 beleef het nie--daar was geen onderskeid tussen swart en wit gewees nie.

Dieselfde jaar nog het Bertchen 'n vergadering oor omgewingsaan-geleenthede in Katutura bygewoon. Dit is juis uit die vergadering wat Earthlife Namibie ontstaan het. "Ek is die enigste een wat nog oor is van daardie jare. Lede het vir verskillende redes gekom en geggaan. Dit gebeur ook dikwels dat ons korttermyn lede het wat van verskillende lande af kom en hulle idees en ondervinding met ons deel--omgewingsaangeleenthede is globaal. Maar ons probeer ook om meer Namibiers by ons werk betrokke te maak. Dit is nie so maklik nie want dit is vrywillige werk wat ons in ons spaartyd doen en ons het nie die geld om mense te betaal nie. Dit is nogal jammer, maar die idee van vrywillige werk is nog nie werklik 'n Namibiese aangeleentheid nie. Ons het soveel mense wat werkloos is; as sommige van hulle net bereid is om hul tyd vrywillig aan te bied, sal hulle waardevolle ondervinding opdoen wat weer vir hulle ander deure tot 'n goed betaalde werk kan oopmaak. Ek weet ook dat die koste van openbare vervoer 'n groot probleem is."

Bertchen is egter oortuig dat dit nie net vir die bogenoemde redes is wat Earthlife Namibie nog 'n klein groepie is nie. "Ons het 'n kultuur van vrees in Namibie. Politici probeer om ons te intimideer deur middel van dreigemente en persoonlike aanvalle om sodoende hul eie korttermyn voordele te beskerm. Ek vra myself dikwels af of hulle kinders het en of hulle kleinkinders het. Wat dink hulle van toekomstige generasies--is hulle dan nie bekommerd oor hul kinders se welsyn en oor dit wat hulle eendag van ons sal erf nie?

"Sewentig persent van ons bevolking is op die een of ander manier werksaam in landbou. Hulle kan tog met hul eie oe sien wat besig is om in ons land te gebeur. Hulle sien die verwoestying. Hulle sien die erosie. Hulle sien die ontbossing en hulle het hul eie idees oor hoe ons die omgewing kan beskerm. Ons het moed nodig om 'n verandering aan te bring voor dit te laat is, want die omgewing is tot alles verbind. Dit is die mees kosbare ding wat ons besit en ons moet dit gebalanseerd hou."

Deur Liz Frank Vertaal deur Marietjie Naude