Beloofde Land-trilogie.

Vos, Barend. 2005. Kanaan: 'n roman. Wellington: Lux Verbi. BM. 224 p. Prys: R99,95. ISBN: 0 7963 0257 X.

Kanaan is die tweede boek in Barend Vos se "Beloofde Land-trilogie" en neem die verhaal wat in die eerste boek, Eksodus, begin het, verder. Die Hebreers is eindelik na die woestynswerftog van veertig jaar op die drumpel van die beloofde land. Moses, onder wie se leiding die uittog uit Egipte en die trek deur die woestyn plaasgevind het, en sy broer Aaron, die hoepriester, het altwee gesterf voordat hulle die beloofde land kon binnegaan. Josua, Moses se assistent, is nou die leier en Eleasar, seun van Aaron, is die hoofpriester van die twaalf families wat met hul talryke lede ongeduldig en gefrustreerd aan die oostekant van die Jordaanrivier saamgetrek is. Die leser kry 'n nugter en ongeromantiseerde blik op die Hebreers se daaglikse lewe en ontberings in die woestyn. As Josua by geleentheid van 'n hoogtetjie afkyk op hulle staning sien hy dit as "die slordige kamp van mense wat nie iets anders ken as tente en lendelam skuilings nie" (p. 167).

Die verhaal ontvou by monde van drie persone: die priester Itamar, seun van Aaron en broer van die hoofpriester Eleasar, Ragab die prostituut uit Jerigo en ten slotte Josua, Moses se opvolger. Die drie uiteenlopende vertelperspektiewe sorg vir 'n interessante en veelkantige blik op die bekende gebeure wat in die eerste tien hoofstukke van die boek Josua beskryf word. Daar word soms afgewyk van die Bybelfeite, soos byvoorbeeld in die beskrywing van die deurtog deur die Jordaan. Die gebeure rondom Akan en die geveg met die manskappe van Ai verskil ook van die beskrywing daarvan in Josua 7.

Van Itamar kry die leser 'n beeld van besluitlose en moedelose leiers. "Wie is jy?" dink hy by homself oor Josua. "Die ryk voorman van Efraim, die een wat met 'n beuel agter Moses aangeloop het. En noudat Moses weg is weet jy nie verder nie. Wat maak dit nou van jou?" (p. 13). Oor sy broer die hoepriester is Itamar ewe uitgesproke: "Ek Ios my broer met die hangskouers voor sy tent. Sy futlose geteem bevat nooit sy eie opinie nie. Sy lewe lank praat hy agter ander mense aan. As dit nie die woorde van Moses of Aaron of die ou vaders is nie, dan is dit die menings van die rykes en vernames" (p. 14).

Itamar en sy broerskind Pinehas, seun van Dina en Eleasar en vertroueling van Josua, gaan verken die land Kanaan, in besonder die groot ommuurde stad Jerigo, die eerste vestingstad anderkant die Jordaan. Dit is 'n indrukwekkende gesig: "In die helder vlakte voor ons groei die muur soos 'n donker sweer uit die wit grond. Lui rokies styg aan sy bokant uit. Witter strepies wat oprys in die vaal lug. Dit is al. Nerens 'n beduidenis van beweging nie, nie 'n spikkel wat lewe verklap nie. Nie 'n geluid nie. Die stad en sy muur is 'n lewelose, geslote vlek op die wit land" (p. 32).

In die gedeelte waar Ragab as verteller optree, kry die leser 'n realistiese beskrywing van die mense en lewensomstandighede in die heidense stad. Die aanloop tot die verwoesting van die stad word aanskoulik beskryf. Die mense van Jerigo kyk bo van die muur af in stomme verbasing na die eerste optog van die Hebreers verby hulle stad: "Ver weg kan ek die blou berge uitmaak, maar die voorste rante is reeds agter die stof verskuil. Halfpad in die vlakte in is die skuifelende figure skaars sigbaar: die soldate, geoefende krygers wat 'n stofspoor agter hulle laat, arms wat hoog swaai, regop koppe, malende bene" (p. 133). So gaan dit dag vir dag, maar Jerigo se poort bly gesluit en die koning en sy soldate verskans hulle binne die stad. Die ernstige waterkrisis in die stad word opgelos toe die eienaardige donker wolk wat bo Jerigo kom hang het, eindelik begin reen en strome water op die klip en kleimure uitstort ...

In die laaste gedeelte word die inname van Jerigo, die besoek van die Gibeoniete en die veldslag teen Ai verhaal by monde van Josua. Hy kom voor as 'n moee en onvergenoegde leier, wantrouig jeens die priesters en geirriteerd met die klaende, ontevrede Hebreers. Van die kragdadige leier met wie die Here, volgens die Bybel, regstreeks gepraat het, is hier in Kanaan weinig sprake. As Josua later terugdink aan die intog in Kanaan wonder hy "of dit nie die ryk Rubeniete en Gadiete is wat die priesters voorgese het dat ons oor die rivier moet trek nie. Sodat hulle ons ander daar kon wegkry en dan die hele rivier vir hulleself kon he ... Ons kon maar daar bly wat my betref. Ons kon al langs die rivier af die grond onder almal verdeel het. Daar was genoeg. My wagters het gese die bokke vreet dik" (p. 168).

Die verhaal eindig met die Hebreers in die beloofde land, maar nog voordat elke stam in sy eie gebied gevestig is. Josua oorpeins ten slotte Pinehas se versoek dat hy nog een keer met die volk moet praat: "Daar is nog baie van die dag oor. Ek sal moet dink of ek nog enigiets te se het vir die murmurerende Hebreers. My wagter kan maar solank vooruit gaan. Dalk sal hulle ver moet soek. Oral is woestyn" (p. 224).

Kanaan is 'n baie leesbare boek en lesers kan uitsien ha die laaste deel van die trilogie.

Resensent: Belia van der Merwe

Hotazel