Printer Friendly
The Free Library
23,421,980 articles and books


Arogleuon yn adrodd cyfrolau i anifeiliaid; BYD NATUR.

DWI ddim yn gwbod pam, ond mae'n ymddangos i mi fod holl gathod yr ardal 'cw yn defnyddio gwaelod yr ardd fel rhyw fath o le chwech personol iddyn nhw, ac mae'r arogl pan rydach chi'n mynd i lawr yno yn ddigon a'ch taro chi.

Rwan er nad ydw i'n bersonol yn gwerthfawrogi'r arogl, mae'n siwr ei fod o'n ddigon defnyddiol i'r cathod!

Yn sicr mae'r negeseuon sy'n cael eu cyfleu gan arogleuon yn hynod o bwysig i'r mwyafrif o anifeiliaid gwyllt. I lawer o famaliaid, mae'r gallu i arogli yn un eithriadol o bwysig. Mi all gwahanol arogleuon eu rhybuddio nhw o beryglon, i ddangos fod bwyd yn ymyl, i farcio tiriogaeth ac i ddangos yr awydd i gymharu.

Mae'r mwyafrif o famaliaid yn gallu arogli arogleuon sy wedi'u cario ar yr awel mewn crynodiad isel iawn. Mae dibyniaeth mamaliaid ar eu gallu i arogli yn dyddio i'r cyfnod pan wnaeth y mamaliaid ymddangos ar y ddaear i ddechrau - tua 150 o filiynau o flynyddoedd yn ol.

Creaduriaid y nos oedd y mamaliaid hynny, ac felly roedd y gallu i arogli yn fwy defnyddiol iddyn nhw na'r gallu i weld.

Mae'n bwysig fod y mamal nid yn unig yn gallu anfon neges drwy arogleuon, ond hefyd yn gallu eu derbyn nhw. Y trwyn sydd yn derbyn y negeseuon ac wedyn yn anfon y rhain i'r ymennydd, a'r ymennydd wedyn yn penderfynu be i'w wneud - rhedeg, lladd neu gymharu, ac mae 'na sawl ffordd i anfon y negeseuon yma.

Anifeiliaid tiriogaethol ydi llawer iawn o famaliaid - hynny ydi, maen nhw'n amddiffyn tiriogaeth.

Yn hytrach na bod yn patrolio i fyny ag i lawr ffiniau eu tiriogaeth a chwffio hefo pob anifail sy 'run rhywogaeth a nhw, be wnawn nhw ydi gosod eu hawl i'r llain yna o dir drwy adael arwyddion mewn arogleuon.

Mi fydd aelodau eraill o'r un rhywogaeth yn adnabod y rhain.

Dydi'r math yma o negeseuon ddim yn gweithredu fel arwydd mawr sy'n deud 'Cadwch Draw'; mae anifail arall yn gallu croesi'r llain o dir, ond does yna ddim croeso i'r anifail hwnnw i setlo yno.

Mae'r arogleuon hefyd yn rhoi hwb i hunan hyder y sawl sy'n eu gadael nhw yn y lle cyntaf.

Mae llawer iawn o famaliaid yn defnyddio eu dwr neu eu baw eu hunain i farcio terfyn tiriogaeth.

Mae llwynog yn gadael ei faw sydd ag arogl cryf iawn arno mewn llecyn amlwg, ar ben bonyn coeden neu dwmpath o laswellt. Mae gan greaduriaid eraill fel y mochyn daear neu gwningen, chwarennau sy'n cynhyrchu chwarenlif ac maen nhw'n defnyddio'r rhain i hysbysebu'r ffaith eu bod o gwmpas ac i hawlio'u tiriogaeth.

Os oes ganddoch chi gi ac wedi mynd a fo am dro, yn enwedig mewn tref, yna mi wyddoch o'r gora fod ambell i bostyn lamp yn cael ryw gipdrem frysiog tra mae yna gryn chwyrnu wrth rai eraill.

Wrth y rhai hynny, mi fydd yn crafu'r ddaear ag yn y diwedd yn codi'i goes mor uchel ag y medar o cyn watro'r polyn. Mae o'n gwneud hyn er mwyn i'r arogl fod mor amlwg ag sy'n bosib i unrhyw gi arall sy'n pasio.

Mi wnaiff mamaliaid eraill yr un peth, er enghraifft cwningod.

Mi fyddan nhw'n symud eu pen yn agos at unrhyw beth maen nhw isio gadael arogl arno, er enghraifft postyn giat, carreg, darn o frigyn neu dwmpath o wair.

Mi fydd y gwningen wedyn yn codi ei phen ag yn rhwbio y darn dan ei gen ar y garreg dyweder, gan ollwng yr arogl o chwarren sydd ganddi hi dan yr en.

Mae'n gallu gwneud hyn yn gyflym iawn, efallai mai rhyw ddeg eiliad wnaiff yr holl broses ei gymryd i'w wneud. Mae wedyn yn symud ymlaen i ran arall o'i thiriogaeth ac yn gwneud yr un peth yn y fan honno.

Wrth gwrs gwneud be sy'n dod yn reddfol iddyn nhw y mae anifeiliaid, ac mae arogl hefyd yn chwarae rhan bwysig iawn ym mywyd rhywiol y rhan fwyaf o famaliaid.

Yn wahanol i'r hil ddynol, dydi banw mamaliaid eraill ddim yn barod i gymharu unrhyw bryd.

Dim ond amychydig o amser fel rheol mae'r beinw yn ffrwythlon ac yn barod i gymharu.

Felly mae'n holl bwysig fod y gwryw yn medru cymharu hefo hi yn ystod y cyfnod yma. Dyma pammae mor bwysig i'r fanw yrru negeseuon clir a chryf allan sy'n dweud wrth y gwrywod ei bod hi'n barod, ac os ydach chi'n berchen ar ast, yna mi fyddwch yn gwybod pan fydd hi'n gofyn cymar amy bydd ei harogl hi'n denu cwn am filltiroedd.

Mae hydd y carw coch yn snwffian dwr y beinw yn ei harim er mwyn gweld pa rai sy'n barod i gymharu, ac mae hyn yn bwysig gan mai am ddiwrnod yn unig y bydd y fanw yn barod i'w groesawu o.

Mae arogl hefyd yn bwysig er mwyn i'r rhai bach adnabod eu mam. Mae'r mwyafrif o'r mamaliaid yn llyfu y brych oddi ar eu rhai bach ar ol rhoi genedigaeth ac wrth wneud hyn, mae'r famyn creu dolen gyswllt bwysig hefo'i chyw. Mae'n hanfodol bwysig wrth gwrs fod y famyn adnabod ei hepil ei hun yn y gwyllt - a drwy'r arogl mae hi'n gwneud hyn.
COPYRIGHT 2007 MGN Ltd.
No portion of this article can be reproduced without the express written permission from the copyright holder.
Copyright 2007 Gale, Cengage Learning. All rights reserved.

 Reader Opinion

Title:

Comment:



 

Article Details
Printer friendly Cite/link Email Feedback
Title Annotation:Features
Publication:Daily Post (Liverpool, England)
Date:Nov 21, 2007
Words:868
Previous Article:Croen neidr; BYD NATUR LLYTHYRAU.
Next Article:Adnabod y 'llawgrychlyd' o'r diwedd .... ac eto ...? BYD NATUR.
Topics:

Terms of use | Copyright © 2014 Farlex, Inc. | Feedback | For webmasters