Argoelion am Nadolig ardderchog; BYD NATUR.

Byline: Gan BETHAN WYN JONES 

DWI'n credu ei bod hi'n mynd i fod yn Nadolig da. Wel, ella y dylwn i egluro - mae hi'n mynd i fod yn Nadolig Llawen arnoch chi os ydach chi'n ifanc (neu'n hen o ran hynny!) ac yn hoffi dwyn cusan dan yr uchelwydd. Sut y gwn i?Wel, yn ol pob son mae 'na gnwd arbennig o uchelwydd eleni, a hynny am fod yna nifer fawr o aeron gwyn arno fo.

Planhigyn sy'n rhannol barasitig ydi'r uchelwydd. Hynny ydi, planhigyn sy'n dibynnu'n rhannol ar blanhigion eraill am ei gynhaliaeth. Mae'r uchelwydd yn wyrdd, ac felly mae ganddo gloroffyl i'w alluogi i wneud ei fwyd ei hun. Amei fod yn tyfu yn uchel ar ganghennau coed eraill, mae'n defnyddio'r coed hynny i gael dwr a mwynau.

Miwnaiff gwahanol isrywogaethau o'r uchelwydd dyfu ar goed gwahanol. Rhai o'r coed sy'n cynnig llety iddo ydi'r ffynidwydden, coed afalau, poplys, pisgwydden, derw, coed pin a choed sbriws. Tyf yr uchelwydd yn gynhenid yn Ewrop ac yng ngorllewin a de Asia.

Mi gewch chi blanhigion uchelwydd sy'n wrywaidd a rhai sy'nfenywaidd, ac arycoed benywaidd y cewch chi'r aeron yn tyfu.

Mae'r blodau'n felynwyrdd, yn fach ac yn gwbl ddisylw, ond mae'r ffrwyth yn wahanol. Mae'r aeron (y ffrwyth) yn gymharol fawr, yn wyn ac mae un hedyn y tu mewn i'r pwlp sy'n ludiog iawn.

Gan fod yr aeron gwyn yn ludiog, wrth i adar eu bwyta maen nhw'n glynu wrth eu pigau. I gael gwared a'r glud, mae'n rhaid iddyn nhw rwbio eu pigau ar risgl coeden, ac wrth wneud hynny, mae'r hadau, sydd ynghanol y pwlp yn cael eu gwasgaru.

Mae'n nhw'n cael eu gwasgaru yn amlach na pheidio i'r union fan ble gall planhigyn newydd dyfu - sef mewn hollt fechan ar gangen yn weddol uchel i fyny ar y goeden. Clyfar ynte?

Mae Pliny Hen, y naturiaethwr Rhufeinig oedd yn byw rhwng 23 a 79 OC wedi trafod yr uchelwydd.

Cyfeiria at y parchedig ofn oedd yn cael ei ddangos i'r uchelwydd yn nhaleithiau Gal gan y derwyddon. Meddai: "Mae'r derwyddon yn credu nad oes dim yn fwy sanctaidd na'r uchelwydd cyn belled a'i fod yn tyfu ar dderwen galed.

Maen nhw'n ei gasglu ar y chweched dydd o'r lleuad ac yna'n cyfarch y lleuad hefo'r geiriau 'gwella popeth'.

"Mae aberth a gwledd fawr yn cael ei pharatoi, ac mae dau darw gwyn yn rhan o'r seremoni. Yna, bydd derwydd mewn gwisg wen yn dringo'r goeden ac yn torri'r uchelwydd a chryman aur, a'r rhan o'r uchelwydd sy'n cael ei dorri yn cael ei ddal mewn clogyn gwyn. Yna maen nhw'n offrymu'r aberth".

Mae'r uchelwydd yn wenwynig, ond fe'i defnyddiwyd ers canrifoedd i drin cur pen a ffitiau, acmae'n cael ei ddefnyddio, yn bennaf yn Ewrop, i drin cancr. Roedd o'n cael ei ystyried yn blanhigyn affrodisiaidd ac yn arwydd o ffrwythlondeb.Dim rhyfedd felly, fod merched oedd yn dymuno cael plant yn rhoi darn ohono yn eu gwasg neu ar eu harddwrn.

Ceir tarddiad yr arfer o gael cusan dan yr uchelwydd ym mytholeg Norwy. Yn ol un hen chwedl, cafodd y dduwies Frigg fab o'r enw Baldr. Pan aned y baban, fe wnaeth sicrhau na allai unrhyw blanhigyn ei frifo, ond yn anffodus, fe anghofiodd am yr uchelwydd. Felly fe aeth Loki, duwoedd yn enwog am wneud drygioni, ati i dwyllo duw arall i ladd Baldr a gwaywffon wedi'i gwneud o'r uchelwydd. Fe lwyddodd y duwiau i ddwyn Baldr yn ol o farw'n fyw, ac fe benderfynodd Frigg y byddai'r uchelwydd yn dwyn cariad yn hytrach na marwolaethi'rbyd.

Felly, ynoldymuniadFrigg, dyma bechgyn a merched yn mynd ati i gusanu dan yr uchelwydd.

A chan fod yna gymaint o aeron ar yr uchelwydd eleni, fe ddylai pawb gael amser da!