Anita Isaacs: begin die lewe van nuuts af met HIV en Aids.

Om die stigma en stilte wat met MIV en vigs gepaard gaan te vernietig, is 'n belangrike bestandeel om te verseker dat die stryd teen die siekte gewen word. Om haar MIV-status aan die wereld bekend te maak en terselfdertyd ander aan te moedig om dieselfde te doen, was nie vir Anita Ndalulilua liyambo-Isaacs maklik gewees nie, maar vir haar hele uitsonderlinge lewe lank was Anita nie iemand wat sommer die handdoek ingegooi het nie.

[ILLUSTRATION OMITTED]

Terwyl sy krag uit haar verlede put, is Anita 'n kampvegter vir die regte van vroue en mense wat met MIV en vigs saamleef. Sy het dit haar persoonlike doelwit gemaak om die sosiale stigmas wat 'n gemeenskap in geweld en siekte vasvang, te beveg.

Haar kinderjare tussen suid en noord 

Sy is in Desember 1959 in Luderitz gebore en Anita se kinderjare was verdeel tussen die suide en die noorde. Haar pa, wat 'n kontrakwerker was, het sy vrou vanaf Ovamboland na die suide geneem. Na sy dood in 1963 moes haar ma met haar vyf kinders egter na die noorde terugkeer aangesien sy onder die apartheidswet geen onafhanlike verblyfsreg in Luderitz gehad het nie. Tydens haar primere skoolopleiding het Anita tussen Luderitz en Ovamboland beweeg, maar het ten einde in die noorde gaan bly om haar ma te help.

Haar bydrae tot die vryheidstryd

Tydens haar sekondere skooljare het Anita Isaacs eerstehands kennis gemaak met die gweld van die koloniale magte. By die Oshakati Senior Sekondere Skool is leerlinge gereeld deur soldate geteister wat in die middel van die nag die meisies se koshuis omsingel het. Eerder as om bloot die ongeregtigheid van die Suid-Afrikaanse apartheidswet te aanvaar, het Anita saam met vier ander jong vroue besluit om in ballingskap te gaan.

Op 23 Maart 1978, op die ouderdom van agtien, het sy die grens by Ruacana oorgesteek en by die Swapo vryheidsbeweging in Angola aangesluit. Sy het militere opleiding ontvang en twee maande later na die aanval op die Swapo-kamp by Cassinga is sy na Lubango gestuur om die kamp te gaan bewaar waar die oorlewendes van die massamoord hulself bevind het.

Sy het verdere militere opleiding by die Tobias Hainyeko Opleidingsentrum ondergaan waar sy as die bevelvoerder van 250 troepe aangestel is. Sy het die groep slagsgereed gemaak en aangemoedig om tot aksie oor te gaan.

Haar studies in Kuba en Dar Es Salaam 

In 1979 is sy na Kuba gestuur om in 'n politieke rigting te gaan studeer. Hoewel sy net twintig jaar oud was en die enigste vrou tussen agtien mans, het Anita soveel moontlik in een jaar geleer. Teen 1980 toe sy na Angola teruggekeer het, was sy swanger met haar eerste kind. Sy het in Kwanzazul en later ook in Talatando as 'n politieke instrukteur gewerk en gehelp om verwagtende moeders en vroue met klein kinders op te lei voor hulle na ander lande vir studies vertrek het of grens toe is om te gaan veg.

Twee jaar later is Anita Isaacs na die Swapo hoofkwartier in Lubango oorgeplaas om as administratiewe beampte in die Department van Politieke Mobilisasie en Orientasie te gaan werk. Na verdere studies in Dar Es Salam, die keer met die fokus op finansiele bestuur vir ontwikkeling, het sy in 1989 na Angola teruggekeer. Met Namibie se onafhanklikwording op die horison het sy hier as die assistent koordineerder vir die program van die terugkerendes gewerk. Tydens haar militere loopbaan het Anita met gesag in 'n wereld opgetree wat tradisioneel deur mans oorheers word.

Die terugkeer huistoe na 'n nuwe stryd

Na haar terugkeer uit ballingskap het Anita voortgegaan om aan die program van die terugkerendes te werk waarna sy vir 'n paar jaar met nasionale sensusopnames by die Sentrale Statistiekkantoor gewerk het. Sy het ook besigheidsopleidings kursusse vir die Rossing Stigting aangebied. In 1999 het sy weer suide toe getrek en op Keetmanshoop in die veld vir jong kinder- en gemeenskapsontwikkeling gewerk. Dit was hier waar sy ernstig siek geword het en uitgevind het dat sy MIV-positief is. Haar man het haar verwerp, maar haar vyf kinders het haar ondersteun en haar die moed gegee om die siekte te beveg. Sy het vir 'n oorplasing na die noorde gevra sodat sy saam met die res van haar familie kon wees. Dit was egter hier waar sy waarlik die stigma beleef het van 'n persoon wat MIV-positief is--veral van haar ma en jonger suster.

"Hulle het gese ek het vigs in hul huis ingebring. My suster het vir my gese ek moet uittrek en saam met my kinders in 'n ander huis gaan woon. Hulle wou my uit my familiehuis uitgooi," vertel Anita.

Soms wanneer sy uit die hospitaal ontslaan is, het sy so mishandel gevoel dat sy in moedeloosheid verval het. Dan het sy nie haar medisyne gedrink nie of nie geeet nie en was dit onvermydelik dat sy weer in die hospitaal beland het. Twee weke sou verbygaan sonder dat haar ma of haar suster haar kom besoek het.

Breek die stilte om die stigma die hoof te bied

Anita Isaacs was nie bereid om in stilte te ly nie. "Ek het uit my eie verlede geleer dat ek 'n mobiliseerder en 'n organiseerder is. Ek het soldate bygestaan wat trauma en skok opgedoen het en het hulle gehelp om te verstaan hoekom hulle in die vryheidstryd betrokke is. Kan ek nie dieselfde doen met MIV en vigs nie?" het sy gewonder. Sy het begin deur met haar streekkoordineerder vir vigs te praat, wat weer op sy beurt 'n vergadering met ander MIV-positiewe mense in die streek gereel het. Anita het tot die besef gekom dat almal soortgelyke stories oor diskriminasie te vertel het. Sy het ook besef dat hulle die stilte moet verbreek om sodoende hulself en ander te help. Saam met ses ander vroue het Anita op 30 November 2002 haar storie aan die land vertel.

Deur die stilte te verbreek en 'n netwerk van MIV-positiewe mense te vorm het Anita haarself gehelp om sterk te staan. Terwyl sy op antiretrovirale behandeling is, is sy besig om weer gewig op te tel en haar kragte op te bou. Haar immuunstelsel het sterker geword en haar familie het begin om haar weer te aanvaar.

"Toe ek die dag vir die wereld vertel het ek is MIV-positief het deure vir myself oopgegaan--veral by my familie. Ek het eers later besef dat hulle net inligting nodig gehad het. Hulle het nie geweet dat vigs letterlik op die voorstoep staan nie, of jy nou daarvan hou of nie."

Help ander om positief te leef

Na sy haar status bekend gemaak het, het organisasies van reg oor Namibie en selfs die wereld haar ondersteuning gesoek. Groepe wou haar hoor praat en wou die werkskole wat sy aangebied het, bywoon. Individue het vir berading gekom. Sy het 'n ondersteuningsgroep op die been gebring vir vroue wat hul status openbaar gemaak het. Die vroue het 'n veilige plek nodig gehad om bymekaar te kom en waar hulle hul ervaringe met mekaar kon deel.

Anita het die streekgoewerneur vir 'n kantoor gevra en een gekry. Sy het meer en meer toewyding aan haar MIV en vigs-werk getoon en het in Junie 2005 uit haar werk by die Ministerie van Geslagsgelykheid en Kinderwelsyn bedank waarna sy by die YWCA-projek vir geweld teen vroue en kinders aangesluit het. Die focus het geval op die skakel tussen die voorkoms van geweld en die verspreiding van MIV en vigs.

Daag geweld uit om vigs te stop

Die projek was in die beplanningsfase om 'n huis te bou vir oorlewendes van huishoudelike geweld, maar Anita het haar kommer hieroor uitgespreek. Voor 'n gebou opgerig kan word, moet daar eers bewuswording geskep word. "Jy kan nie net begin om 'n huis te bou vir vroue wat mishandel is nie. Tradisies, die kulturele agtergrond en die verbode onderwerpe waaraan ons blootgestel word, sal meebring dat mense nie by jou sal kom aanklop vir hulp of vir 'n veilige hawe nie. Ons moet eers begin om bewuswording te skep. Laat die gemeenskap weet wat geweld is en in watter vorme geweld voorkom. Mense weet nie van die Wet op Huishoudelike Geweld nie en ook nie van die Verkragtingswet nie. Dit is die dinge waarmee ons moet begin om 'n bewuswording te skep."

Sy het die Owambo kultuur as baie onderdrukkend en geslote ervaar. "Mense bly liewer stil oor goed wat binne in die huis gebeur. Wanneer daar probleme is, bou dit op en bou dit op en word dit net erger." Geweld in die familie en siekte is 'n bron van skaamte en word as private aangeleenthede beskou wat net onder die familie bespreek word.

Samewerking met tradisionele leiers

Anita bied nou werkskole aan en lei gemeenskap fasiliteerders op om huishoudelike geweld aan te spreek. Sy wil 'n kultuur skep waar mense openlik oor probleme kan praat, maar dit bly 'n stryd. Sy volg 'n benadering van vereniging waar sy met plaaslike en streekraadslede werk en met gemeenskapsleiers. Instede daarvan om tradisionele leiers te isoleer en haar werk as aangeleenthede rondom vroue regte aan te bied, praat Anita van huishoudelike geweld as 'n aangeleentheid wat almal aangaan. "As ons die probleem op die manier benader, kom die mense met baie probleme vorendag wat vroue in die oe staar. Ek verseker hulle dat ek nie net op vroue konsentreer nie. Kom ons praat ook oor mans en oor hoe hulle regte geskend word, maar meeste van die aangeleenthede wat deur die gemeenskap self geopper word, handel oor vroue."

Anita glo dat baie Namibiers steeds in 'n ontkenningsfase lewe wanneer dit by MIV en vigs kom. Mense is steeds huiwerig om vir 'n MIV-toets te gaan en wag gereeld tot hulle reeds te siek is om voordeel te trek uit lewensnoodsaaklike behandeling. Sy se mans in besonder wil nie erken dat hulle siek is of probleme het nie. Een van haar rolmodelle is die generaal in die Ugandese weermag wat 'n paar jaar gelede tydens 'n vigs-konferensie sy MIV-positiewe status bekend gemaak het. Sy opmerking was dat hy reeds vir 20 jaar met die siekte saamleef en dat hy van plan was om van ouderdom te sterf en nie van die siekte nie.

Begin 'n lewe van nuuts af

Met praatjies op die radio en aan plaaslike gemeenskappe gaan Anita voort om teen die stigma te baklei. Haar boodskap is eenvoudig: "Wanneer jy MIV-positief gediagnoseer word, is dit die begin van jou lewe. Dit is dan wanneer jy begin beplan vir die toekoms, wanneer jy jou doelwitte agtermekaar kry en bewus word daarvan dat jy nie vir ewig gaan lewe nie. Ondanks jou MIV-positiewe status kan jy steeds die beste wees wat jy kan wees. Jy kan steeds groei om oud en wys te word."

RELATED ARTICLE: Jonk, 'n vrou en positief in Afrika

Phiwee, Swaziland

Ek wil my persoonlike ondervinding as 'n persoon met MIV deel. Ek is 'n jong vrou wat met MIV saamleef. My kerel wil homself nie laat toets nie. Hy oortuig homself dat hy positief is, maar hy verstaan nie wat die beteken om MIV-positief te wees nie. Ek verkies dat ons 'n kondoom gebruik, maar ons stry altyd daaroor. Hy dink ek slaap saam met ander mans. Aangesien ek 'n MIV-positiewe vrou is, het ek soms infeksies soos sproei op my geslagsdele. Hy glo as ek sproei het, is dit 'n bewys dat ander mans saam met my geslaap het, hoewel dit nie die waarheid is nie. Soms het ek pyne in my baarmoeder en dit veroorsaak dieselfde soort misverstande. Wanneer die dokter vir my tablette gee sal my kerel dit soms sonder my medewete drink, want hy weet ek sal nie toelaat dat hy dit drink nie aangesien dit vir my voorgeskryf is. Ek is lief vir hom, maar ek dink hy leef 'n lewe van ontkenning. Ek is ook lief vir myself. My gesondheidswerker glo nie dat dit moontlik is dat ek 'n kind kan he wat negatief is nie, maar ek sal later 'n baba vir myself wil he. Ek en ander jong vroue wat MIV-positief is probeer nou om vir goeie kwaliteit dienste te veg soos gratis jaarlikse papsmere, PEP, CD4 tellings en virustelling toetse. As jong vroue het ons nie toegang tot die dienste nie. Gesondheidswerkers het dikwels negatiewe houdings teenoor vroue wat met MIV saamleef.

Kom ons breek die kringloop van stilte!

Bron: [e-mail]