: Welsh what to watch.

Herio Hanes (S4C, 8pm) Bu gan Iolo Morgannwg ran allweddol yn hanes diwylliannol Cymru, llawer mwy o bosib' na feddyliai y dyn ei hun 'nl yn y ganrif cyn y diwethaf wrth iddo geisio gwireddu rhai o'i freuddwydion a'i ddyheadau: nifer ohonyn nhw'n ddigon gwallgo'.

Y fo caiff ei ystyried fel y dyn a atgyfododd yr Eisteddfod Genedlaethol yn ei ffurf gyfoes. Yntau hefyd gaiff y clod am greu Gorsedd Beirdd Ynys Prydain, ei gwisgoedd a'i defodau, er iddo geisio cymryd arno mai canfod y manylion mewn hen ddogfennau a wnaeth.

Bellach mi wyddon yn wahanol, a deallwn mai o dan ddylanwad cyffuriau a roddai ei ymennydd mewn ffurfafen arall y bwrodd ati i greu corff sydd erbyn hyn yn ddigon hen beth bynnag gael ei dderbyn fel rhan o'n traddodiad.

Ond, fel y bydd Guto Harri yn ei ganfod heno, roedd llawer mwy i'r dyn na bardd gwallgo' oedd yn dibynnu ar gyffuriau caled er mwyn egino rhai o'i syniadau mwyaf lliwgar. Roedd yma hefyd feddwl praff a galluog oedd syniadau hynod arloesol mewn sawl maes.

Ivor Emmanuel (S4C Digidol, 8.30pm) Roedd y canwr Ivor Emmanuel ymysg y sr disgleiriaf ddod o Gymru erioed, a 'nl yn y chwedegau prin fod yna unrhyw ddiddanwr mwy poblogaidd drwy Wledydd Prydain. Roedd ganddo ei raglenni teledu ei hun, cai ei ddewis yn rheolaidd i serennu mewn sioeau cerdd yn y West End a Broadway, a llifai pres i'w gol yn ddibendraw.

Ray Gravell fu yn ei gartref yn Sbaen i'w holi ynglyn pham y penderfynodd roi'r gorau i'r cyfan 30 mlynedd yn l a throi ei gefn ar ei yrfa.